สสส.รายงานผลงานปี 2567–2568 ต่อสภาฯ ครอบคลุมบุหรี่ไฟฟ้า เบาหวาน อุบัติเหตุทางถนน และลดผลกระทบจากแอลกอฮอล์ ด้าน สส.หลายพรรคเสนอรักษากลไกทุน พร้อมเพิ่มความโปร่งใสและกระจายงบให้ตรงพื้นที่
เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร ครั้งที่ 24 สมัยสามัญประจำปีครั้งที่ 2 ซึ่งพิจารณารายงานประจำปี 2567–2568 ของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการกองทุน สสส. ชี้แจงผลการดำเนินงาน 23 ผลงานเด่น ครอบคลุมการลดปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพ การสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะ และการลดความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพ
ผลงานที่รายงานต่อที่ประชุม ได้แก่ การป้องกันบุหรี่ไฟฟ้าในเด็กและเยาวชน โดยสร้างเครือข่ายเยาวชนนักสื่อสารให้รู้เท่าทันและเฝ้าระวัง พร้อมขยายเครือข่ายสถานศึกษากว่า 1,600 แห่ง ส่วนการลดผลกระทบจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ มีโครงการ “พักตับ ยืดชีวิต” นำร่องในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล 80 แห่ง ครอบคลุม 12 เขตสุขภาพ
ด้านโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง หรือ NCDs สสส.นำแนวทางดูแลผู้ป่วยเบาหวานด้วยนวัตกรรม “เบาหวานหายได้” ไปใช้ในพื้นที่ต้นแบบ โดยรายงานว่าผู้ป่วยหยุดยาได้ 52% และลดยาได้ 47% ขณะที่การดำเนินงานด้านความปลอดภัยทางถนนช่วยลดผู้บาดเจ็บและเสียชีวิตได้ 628 ราย เมื่อเทียบกับปี 2567 ส่วนเทศกาลสงกรานต์ปลอดเหล้า มีรายงานว่าคดีทะเลาะวิวาทลดจาก 8,575 คดีในปี 2566 เหลือ 6,100 คดีในปี 2568 หรือลดลง 28.9%
ภายหลังการชี้แจง สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากหลายพรรคอภิปรายถึงบทบาทของ สสส. พร้อมเสนอแนวทางพัฒนาการทำงานและแสดงความเห็นต่อข้อเสนอแก้ไขกฎหมายเกี่ยวกับกองทุน
นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ กล่าวว่า สสส.เป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนงานสร้างเสริมสุขภาพโดยประชาชน สนับสนุนภาคีเครือข่ายให้ทำงานได้อย่างอิสระ ต่อเนื่อง และมั่นคง ผ่านรายได้จากภาษีสินค้าที่ส่งผลเสียต่อสุขภาพ ซึ่งเป็นหลักการที่ถูกต้องและประสบความสำเร็จ โดยมีตัวชี้วัดพฤติกรรมสุขภาพและผลงานรณรงค์ที่เป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ
นายอภิสิทธิ์เห็นว่า จุดอ่อนสำคัญคือ สสส.ยังทำให้รัฐบาลเห็นความจำเป็นของมาตรการจากภาครัฐในการช่วยปรับเปลี่ยนสุขภาพประชาชนได้ไม่มากพอ พร้อมยืนยันว่าควรรักษาหลักการและรูปแบบการทำงานของกองทุนไว้ โดยมองว่าการอ้างเรื่องวินัยการเงินการคลังและความโปร่งใสยังไม่ใช่เหตุผลเพียงพอที่จะเปลี่ยนแหล่งรายได้เข้าสู่ระบบงบประมาณปกติ เพราะไม่ได้รับประกันว่าจะตรวจสอบได้ดีขึ้น อย่างไรก็ตาม สสส.ควรพัฒนาระบบตรวจสอบ กระจายทุนให้ทั่วถึง กำหนดเป้าหมายชัดเจน และเร่งรับมือปัญหาแอลกอฮอล์ บุหรี่ และบุหรี่ไฟฟ้าที่คุกคามเด็กและเยาวชน
นายอลงกต มณีกาศ สส.นครพนม เขต 3 พรรคภูมิใจไทย กล่าวชื่นชมการทำงานของ สสส.ร่วมกับสมาคมกีฬาแห่งจังหวัดนครพนม เพื่อส่งเสริมกิจกรรมทางกายและลดพฤติกรรมเนือยนิ่งของเด็ก ผ่านกิจกรรม Active Play ในโรงเรียน 13 แห่ง ตั้งแต่ปี 2567 ก่อนต่อยอดเป็น B-Star Afterschool Program เพื่อส่งเสริมสุขภาพนอกเวลาเรียน จนเกิดโรงเรียนต้นแบบ 4 แห่ง มีการพัฒนาเครื่องมือ อบรมครู และติดตามผล พร้อมวางแผนอบรมครูแกนนำต่อเนื่องถึงปี 2570 เพื่อปลูกฝังวินัยและนิสัยรักการออกกำลังกาย
นายอลงกตเสนอให้ สสส.ปรับปรุงการทำงาน 4 ด้าน ได้แก่ กระจายงบประมาณสู่หน่วยบริการปฐมภูมิ โรงเรียน และชุมชน ปรับตัวชี้วัดให้สะท้อนการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและผลลัพธ์สุขภาพ บูรณาการงานกับสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ กระทรวงสาธารณสุข และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพื่อลดความซ้ำซ้อน รวมถึงสื่อสารหลักเกณฑ์และกลไกทุนให้ชัดเจน เปิดรับข้อเสนอจากพื้นที่ และใช้งบประมาณให้ตรงกับความต้องการของประชาชน ซึ่งจะช่วยลดภาระโรงพยาบาลในระยะยาว
นายเลิศศักดิ์ พัฒนชัยกุล สส.เลย เขต 1 พรรคเพื่อไทย กล่าวว่า โครงการของ สสส.ช่วยปรับพฤติกรรมสุขภาพในพื้นที่ได้จริง เช่น “งานศพปลอดเหล้า” ซึ่งทำให้ผู้มาร่วมงานเข้าใจตรงกันว่าไม่มีการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และโครงการ “งดเหล้าเข้าพรรษา” ที่ช่วยสร้างค่านิยมไม่ดื่มและปรับพฤติกรรมของผู้ที่ดื่มเป็นประจำ
สำหรับแนวทางต่อไป นายเลิศศักดิ์เสนอให้ สสส.ให้ความสำคัญกับการรณรงค์ “ขับไม่ดื่ม ดื่มไม่ขับ” โดยเฉพาะช่วงเทศกาลปีใหม่และสงกรานต์ พร้อมทำงานร่วมกับภาคีเครือข่ายเพื่อทบทวนกฎหมายและความเหมาะสมของบทลงโทษ ป้องกันไม่ให้เกิดเหตุร้ายซ้ำในพื้นที่ต่าง ๆ
น.ส.พิมพ์กาญจน์ กีรติวิราปกรณ์ สส.กรุงเทพมหานคร พรรคประชาชน กล่าวว่า สสส.เป็นกลไกสำคัญในการสนับสนุนนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพและเติมเต็มช่องว่างของระบบราชการ โดยเฉพาะการทำงานกับเด็ก เยาวชน กลุ่มเปราะบาง และคนทำงาน จุดแข็งคือความคล่องตัวในการบริหารกองทุน ซึ่งช่วยให้เกิดโครงการต้นแบบที่สร้างผลกระทบต่อชีวิตเด็ก เช่น Model 360 Q-Kids และ Child Impact Book Learning
น.ส.พิมพ์กาญจน์เสนอให้ สสส.ยกระดับการทำงานทั้ง 15 แผน โดยเพิ่มประสิทธิภาพ ความโปร่งใส และความเข้มงวดของระบบประเมินผล พร้อมผลักดันนวัตกรรมต้นแบบให้เป็นมาตรฐานระดับประเทศ ไม่ให้ยุติลงเมื่อสิ้นสุดรอบการสนับสนุนทุน นอกจากนี้ ยังเรียกร้องให้รัฐบาลพิจารณาการแก้ไขพระราชบัญญัติ สสส.อย่างรอบคอบ เพื่อรักษากลไกงบประมาณด้านการสร้างเสริมสุขภาพและโอกาสในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน
น.ส.อรทัย เกิดทรัพย์ สส.ภูเก็ต เขต 3 พรรคกล้าธรรม กล่าวว่า ได้รับข้อร้องเรียนจากภาคีประชาชนเกี่ยวกับข้อเสนอแก้ไขกฎหมาย สสส. พร้อมตั้งคำถามว่าปัญหาของประชาชนจำเป็นต้องรอให้หน่วยงานรัฐเป็นผู้ค้นพบและแก้ไขหรือไม่ เพราะหลายปัญหาในชุมชนเกิดขึ้นก่อนปรากฏในรายงานราชการ ทั้งปัญหายาเสพติด ผู้สูงอายุที่ขาดผู้ดูแล สุขภาพจิต และความปลอดภัยในชุมชน
น.ส.อรทัยระบุว่า คนที่พบปัญหาเป็นกลุ่มแรกมักเป็นอาสาสมัคร ผู้นำชุมชน และเครือข่ายในพื้นที่ ซึ่งสะท้อนบทบาทของ สสส.ที่ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการสนับสนุนทุน แต่ยังเชื่อมโยงประชาชนให้ร่วมแก้ปัญหาประเทศ โดยมีจุดแข็งคือเข้าถึงข้อมูลเชิงลึกของชุมชน ทำงานได้คล่องตัว และเติมเต็มช่องว่างของภาครัฐ ตัวอย่างเช่นโครงการ “ชุมชนล้อมรักษ์” เพื่อแก้ปัญหายาเสพติด ซึ่งขยายการดำเนินงานไปแล้ว 550 อำเภอใน 75 จังหวัด
นายกมลศักดิ์ ลีวาเมาะ สส.นราธิวาส เขต 5 พรรคประชาชาติ กล่าวว่า ควรใช้เวทีสภาฯ สร้างความเชื่อมั่นว่าหลักการทำงานของ สสส.จะยังดำเนินต่อไป โดยภาคประชาสังคมในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้มีความกังวลต่อข้อเสนอแก้ไขกฎหมายกองทุน ส่วนตัวไม่เห็นด้วยกับการเปลี่ยนแหล่งรายได้ แต่เห็นควรปรับปรุงประสิทธิภาพ ความโปร่งใส และระบบตรวจสอบ พร้อมเสนอให้ตั้งคณะกรรมาธิการศึกษาอย่างจริงจังก่อนพิจารณาแก้กฎหมาย
นายกมลศักดิ์ยังเสนอให้ สสส.จัดสรรทุนให้เหมาะกับสภาพปัญหาในแต่ละพื้นที่ โดยเฉพาะจังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส ซึ่งมีปัญหายาเสพติดรุนแรง ควรได้รับการสนับสนุนโครงการที่สอดคล้องกับบริบทและความต้องการของประชาชนในพื้นที่