ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) พร้อมด้วย นายนิกร โสมกลาง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) นำคณะผู้บริหารระดับสูงลงพื้นที่จังหวัดนครราชสีมา เพื่อติดตามความก้าวหน้าของงานวิจัยและเทคโนโลยีขั้นสูง ณ สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การมหาชน) ซึ่งถือเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านวิทยาศาสตร์ที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ
การลงพื้นที่ครั้งนี้มี นายกันตพงศ์ รังษีสว่าง ปลัดกระทรวง พม. ศ.ดร.ศุภชัย ปทุมนากุล ปลัดกระทรวง อว. นายอนุพงศ์ สุขสมนิตย์ ผู้ว่าราชการจังหวัดนครราชสีมา และผู้บริหารหน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมให้การต้อนรับ พร้อมนำเสนอผลงานวิจัยที่พร้อมต่อยอดสู่การใช้ประโยชน์จริงในระดับประเทศ
คณะได้เยี่ยมชมการดำเนินงานใน 3 จุดสำคัญ เริ่มจาก อาคารวิทยนวัตกรรม ซึ่งเป็นศูนย์รวมเทคโนโลยีชั้นสูงของประเทศ ทั้งระบบแม่เหล็ก ระบบสุญญากาศ และเครื่องเร่งอนุภาคที่เป็นหัวใจของแสงซินโครตรอน พร้อมสาธิตผลงานวิศวกรรมที่สามารถนำไปใช้งานได้จริง อาทิ การทดสอบชิ้นส่วนดาวเทียม รถขุดควบคุมระยะไกลอัตโนมัติสำหรับภารกิจกวาดล้างทุ่นระเบิด รวมถึงนวัตกรรมอุปกรณ์ทางการแพทย์ เช่น สายรัดห้ามเลือดและเฝือกอ่อน ซึ่งออกแบบมาเพื่อสนับสนุนภารกิจในพื้นที่ชายแดนไทย-กัมพูชาโดยเฉพาะ
จากนั้น คณะได้เยี่ยมชม ห้องปฏิบัติการแสงสยาม ซึ่งเป็นศูนย์กลางงานวิจัยเชิงลึกด้านการแพทย์และอุตสาหกรรม ไฮไลต์สำคัญคือโครงการ SYNAPSE ที่ใช้เทคโนโลยีเอกซเรย์สามมิติสร้างแผนที่การเชื่อมต่อของสมองมนุษย์ โดยร่วมมือกับสถาบันวิจัยชั้นนำ 8 แห่งทั่วโลก เพื่อพัฒนาองค์ความรู้สำหรับการรักษาโรคสำคัญ เช่น โรคอัลไซเมอร์ โรคพาร์กินสัน และเนื้องอกในสมอง
นอกจากนี้ ยังมีการจัดแสดงเทคโนโลยีเซนเซอร์สมัยใหม่ การวิเคราะห์ธาตุหนักด้วยรังสีเอกซ์พลังงานสูงสำหรับเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็ก รวมถึงผลงานที่กำลังได้รับความสนใจ คือ การวิเคราะห์การปนเปื้อนสารพิษในแม่น้ำกก จังหวัดเชียงราย เพื่อพัฒนาระบบกำจัดสารหนูและโลหะหนัก ฟื้นฟูแหล่งน้ำให้กลับมาปลอดภัยสำหรับประชาชน
อีกหนึ่งจุดสำคัญคือ โถงนิทรรศการ ซึ่งนำเสนอการประยุกต์ใช้วิทยาศาสตร์เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตและสิ่งแวดล้อม ตั้งแต่นวัตกรรมอาหาร เทคโนโลยีวัสดุคาร์บอนขั้นสูง วัสดุกราฟีนที่ช่วยผลักดันประเทศไทยสู่เป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอน ตลอดจนเครื่องเคลือบฟิล์มคาร์บอนเสมือนเพชร ซึ่งเป็นเทคโนโลยีสำคัญในการยกระดับอุตสาหกรรมปิโตรเลียมและอุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์อาหารของประเทศ
ในช่วงท้ายของการตรวจเยี่ยม ศ.ดร.ยศชนัน ได้ส่งมอบ นวัตกรรมเครื่องกรองฝุ่น PM2.5 แบบ C-R Box จำนวน 10 เครื่อง ซึ่งเป็นผลงานของวิศวกรสถาบันแสงซินโครตรอน ให้แก่กระทรวง พม. เพื่อนำไปใช้ดูแลสุขภาพประชาชน โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางในพื้นที่ต่าง ๆ
เครื่องกรองฝุ่นดังกล่าวสามารถดักจับฝุ่น PM2.5 ได้ไม่น้อยกว่าร้อยละ 80 และฝุ่น PM10 ได้ไม่น้อยกว่าร้อยละ 90 จุดเด่นคือสามารถผลิตได้ง่าย ใช้วัสดุที่หาซื้อได้ทั่วไป ทำให้หน่วยงานและชุมชนสามารถนำต้นแบบไปประกอบใช้งานเองได้ ช่วยลดผลกระทบจากปัญหามลพิษทางอากาศได้อย่างยั่งยืน
ทั้งนี้ สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอนนับเป็นกำลังสำคัญของประเทศไทยด้านเทคโนโลยีเครื่องเร่งอนุภาค ปัจจุบันให้บริการด้วยเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนพลังงาน 1.2 GeV รองรับงานวิจัยด้านวัสดุศาสตร์ เคมี การแพทย์ เกษตร และสิ่งแวดล้อม พร้อมทั้งพัฒนาบุคลากรด้านวิศวกรรมให้มีศักยภาพทัดเทียมนานาชาติ
ล่าสุด คณะรัฐมนตรีได้เห็นชอบโครงการก่อสร้าง เครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนเครื่องที่ 2 ของประเทศไทย ระดับพลังงาน 3 GeV ซึ่งเป็นเทคโนโลยีระดับเดียวกับประเทศผู้นำด้านวิทยาศาสตร์อย่างสหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร ฝรั่งเศส จีน และญี่ปุ่น ถือเป็นก้าวสำคัญในการยกระดับโครงสร้างพื้นฐานด้านวิทยาศาสตร์ของไทย เพิ่มขีดความสามารถในการวิจัยเชิงลึก สร้างนวัตกรรมรองรับอุตสาหกรรมแห่งอนาคต และเสริมความมั่นคงทางเทคโนโลยีของประเทศในระยะยาว
