จับตาแร่ผ่านไทย! อุตฯ จ่อคุมเข้ม เช็กถึงพิกัดเหมือง คาดประกาศใช้ต้นปี 70

กระทรวงอุตสาหกรรม เปิดรับฟังความเห็นร่างประกาศคุมแร่ ก่อนเสนอ ครม. คาดประกาศใช้ปลาย ม.ค. 2570 ย้ำต้องรัดกุมโดยไม่เพิ่มภาระเกินจำเป็นแก่ผู้ประกอบการที่ทำถูกต้อง

นายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ให้สัมภาษณ์กรณีนายภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ สส.เชียงใหม่ พรรคประชาชน ระบุว่าไทยอาจถูกใช้เป็นทางผ่านแร่ของกลุ่มทุน และเสนอให้รัฐบาลเร่งผลักดันกฎหมายควบคุมการนำเข้าแร่ ว่า กระทรวงอุตสาหกรรมติดตามเรื่องนี้มาโดยต่อเนื่อง และกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) ได้จัดทำร่างประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เพื่อปรับปรุงหลักเกณฑ์จากประกาศเดิมในปี 2560 และ 2562 ให้รัดกุมยิ่งขึ้น

ร่างประกาศดังกล่าวกำหนดชนิดและสภาพแร่ที่ต้องขออนุญาตนำเข้ามาในราชอาณาจักรหรือเขตไหล่ทวีป รวมถึงการส่งแร่ออกนอกราชอาณาจักรหรือเขตไหล่ทวีป โดยมีเป้าหมายเพื่อเสริมความมั่นคงทางเศรษฐกิจ คุ้มครองสิ่งแวดล้อม และดูแลความปลอดภัยของประชาชน ทั้งนี้ นายวราวุธย้ำว่า มาตรการดังกล่าว ไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อห้ามนำเข้าแร่ แต่ต้องการให้หน่วยงานตรวจสอบแหล่งกำเนิดและที่ตั้งเหมืองได้อย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะแร่จากประเทศเพื่อนบ้าน ว่าเหมืองต้นทางได้รับอนุญาตหรือมีสัมปทานถูกต้องหรือไม่

สาระสำคัญของร่างประกาศคือการเพิ่มแร่ 5 ชนิดที่ต้องขออนุญาตนำเข้า ได้แก่ แร่พลวง แร่ตะกั่ว แร่ทองแดง แร่ทองคำ และแร่โลหะหายาก (Rare Earth Elements) โดยข้อมูลย้อนหลัง 2–3 ปีพบว่า การนำเข้าแร่พลวง แร่ตะกั่ว และแร่ทองแดงเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ส่วนแร่ทองคำและแร่โลหะหายาก แม้ยังไม่พบความผิดปกติด้านปริมาณนำเข้า แต่กระทรวงฯ เห็นควรกำหนดมาตรการป้องกันไว้ก่อน เนื่องจากอาจเกี่ยวข้องกับปัญหาการปนเปื้อนในแหล่งน้ำ

ผู้ขออนุญาตนำเข้าแร่กลุ่มดังกล่าวจะต้องยื่นเอกสารประกอบเพิ่มเติม เช่น หนังสือยืนยันตัวตนของเจ้าของสัมปทานเหมือง หรือหนังสือรับรองนิติบุคคลที่ออกโดยรัฐบาลประเทศต้นกำเนิดแร่ รวมถึงหนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้า (Certificate of Origin: C/O)

นายวราวุธกล่าวว่า แม้กระทรวงอุตสาหกรรมไม่มีอำนาจกำกับดูแลการทำเหมืองในประเทศเพื่อนบ้าน แต่พยายามสนับสนุนการแก้ปัญหาการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในแหล่งน้ำชายแดน เช่น แม่น้ำสายและแม่น้ำกก โดยตรวจสอบด้วยว่ามีการส่งออกสารเคมีที่ใช้ในการแต่งแร่และถลุงโลหะจากประเทศไทยเพิ่มขึ้นหรือไม่ ซึ่งยังไม่พบความผิดปกติ พร้อมยกตัวอย่างสารไซยาไนด์ที่ใช้ในกระบวนการถลุงแร่ทองคำว่า ไม่พบการส่งออกจากไทยมาหลายปีแล้ว

การกำหนดให้ผู้ขออนุญาตระบุพิกัดเหมืองจะช่วยให้หน่วยงานนำเทคโนโลยีไปตรวจสอบสภาพพื้นที่ และประเมินความเชื่อมโยงกับปัญหาสิ่งแวดล้อมได้ หากพบหลักฐานชัดเจนว่าเหมืองใดส่งผลกระทบต่อประเทศไทย ข้อมูลดังกล่าวจะใช้ประกอบการกำหนดมาตรการเพิ่มเติมในอนาคต

ก่อนจัดทำร่างประกาศ กพร. ได้หารือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อาทิ กรมควบคุมมลพิษ กรมศุลกากร กระทรวงการต่างประเทศ สภาการเหมืองแร่ และสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย เพื่อรวบรวมข้อมูลให้ครอบคลุมและกำหนดมาตรการที่เหมาะสม โดยคำนึงถึงไม่ให้ผู้ประกอบการที่ดำเนินธุรกิจถูกต้องได้รับภาระเกินจำเป็น

ขณะนี้กระทรวงฯ จัดทำหลักการและร่างประกาศแล้ว เตรียมนำขึ้นเว็บไซต์ระบบกลางทางกฎหมายเพื่อรับฟังความคิดเห็น ทั้งในขั้นหลักการและขั้นร่างประกาศ ก่อนพิจารณาลงนามและเสนอคณะรัฐมนตรี คาดว่าจะประกาศใช้ได้ในช่วงปลายเดือนมกราคม 2570