เสียง “ปรื้อยหล่า ปรื้อยหล่า” ดังก้องสังขละบุรี ชาวกะเหรี่ยงร่วมพิธีเรียกขวัญเดือนเก้า แม้ต้องย้ายงานหนีน้ำป่า แต่ประเพณีบรรพบุรุษยังเดินหน้าต่อ
ที่ศูนย์วัฒนธรรมชาวกะเหรี่ยงตำบลไล่โว่ บริเวณที่ทำการองค์การบริหารส่วนตำบลไล่โว่ อ.สังขละบุรี จ.กาญจนบุรี นายสมชาย วุฒิพิมลวิทยา นายกองค์การบริหารส่วนตำบลไล่โว่ พร้อมด้วย พ.ต.อ.สันติ พิทักษ์สกุล ผกก.สภ.สังขละบุรี ผู้แทนส่วนราชการ ผู้นำชุมชน ครู นักเรียน และประชาชน ร่วมงานประเพณีผูกข้อมือเรียกขวัญเดือนเก้า หรือ “ไคยจูวหล่าเขาะว์” ประเพณีสำคัญของชาวไทยเชื้อสายกะเหรี่ยงในพื้นที่
เดิมปีนี้กำหนดจัดงานที่บ้านจะแก หมู่ 6 ต.ไล่โว่ แต่จากฝนตกหนักและน้ำป่าไหลหลาก ทำให้เส้นทางไม่สามารถสัญจรเข้าไปได้ จึงต้องย้ายสถานที่มาจัดที่ศูนย์วัฒนธรรมชาวกะเหรี่ยงแทน แม้อุปสรรคจากธรรมชาติจะขวางเส้นทาง แต่ไม่อาจขวางแรงศรัทธาของชาวบ้านที่เดินทางมาร่วมสืบทอดประเพณีสำคัญของชุมชน
พิธีเริ่มด้วยเด็กชายและเด็กหญิง 7 คู่ อัญเชิญเครื่องประกอบพิธีเข้ามายังบริเวณงาน โดยภายในกระด้งไม้ไผ่บรรจุสิ่งของมงคลซึ่งล้วนมีความหมาย อาทิ จานและถาดไม้ สื่อถึงการเชื่อฟังผู้ใหญ่ ไม้พายข้าวใช้เคาะเรียกขวัญ ด้ายขาวสื่อถึงความรักและความปรองดอง ข้าวสุกหมายถึงความสามัคคี ข้าวต้มมัดสื่อถึงการร่วมแรงร่วมใจ น้ำหมายถึงความร่มเย็น กล้วยสื่อถึงการรวมกันเป็นหนึ่ง อ้อยหมายถึงสัมพันธไมตรี และดอกดาวเรืองแทนความเจริญรุ่งเรือง
จากนั้นคู่สามีภรรยาสูงอายุที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นแบบอย่างในการดำเนินชีวิตครอบครัว จะร่วมประกอบพิธีเรียกขวัญ ก่อนที่เจ้าพิธีจะนำสิ่งของมงคลวนรอบแสงเทียน 3 รอบ จุ่มน้ำ และวางลงบนมือผู้เข้าร่วมพิธี พร้อมนำด้ายสีขาวผูกข้อมือทั้งมือขวาและมือซ้าย
ระหว่างผูกข้อมือ เจ้าพิธีจะกล่าวคำเรียกขวัญเป็นภาษากะเหรี่ยง ขึ้นต้นว่า “ปรื้อยหล่า ปรื้อยหล่า” เรียกขวัญที่อาจหลงอยู่ตามป่าเขา แม่น้ำ หรือสถานที่ต่าง ๆ ให้กลับคืนมาสู่เจ้าของ กลับมาอยู่กับพ่อแม่ ปู่ย่าตายาย พี่น้อง และครอบครัว พร้อมอวยพรให้ปราศจากทุกข์โศกโรคภัย มีความสุข ความเจริญ และอยู่เย็นเป็นสุข
ชาวกะเหรี่ยงมีความเชื่อว่า ทุกชีวิตมี “ขวัญ” เป็นองค์ประกอบสำคัญทางจิตวิญญาณ การออกจากบ้านไปทำงาน เข้าป่าทำไร่ หาของป่า หรือพบเหตุการณ์ที่สร้างความตกใจ อาจทำให้ขวัญหลุดหายไป เมื่อถึงเดือน 9 จึงเป็นช่วงเวลาสำคัญที่ครอบครัวจะร่วมกันทำพิธีเรียกขวัญให้กลับมา เพื่อเสริมสิริมงคลและความแข็งแรงทั้งกายและใจ
ภายในงานยังมีการแสดง “รำตง” การร่ายรำประกอบดนตรีพื้นบ้านของชาวกะเหรี่ยง รวมทั้งการขับร้องเพลงภาษากะเหรี่ยงจากเด็ก เยาวชน และชาวบ้านจากหมู่บ้านต่าง ๆ สร้างสีสันและบรรยากาศแห่งความสุขตลอดงาน
เดิมพิธีผูกข้อมือเรียกขวัญจะจัดกันภายในครอบครัวหรือเครือญาติ แต่เมื่อวิถีชีวิตเปลี่ยนไป ลูกหลานจำนวนไม่น้อยต้องออกไปทำงานต่างถิ่น จึงมีการพัฒนารูปแบบการจัดพิธีในพื้นที่ส่วนกลาง เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนได้กลับมาพบปะญาติพี่น้อง เพื่อนบ้าน และร่วมสืบทอดประเพณีไปพร้อมกัน
นายทิวา คงนานดี รองนายก อบต.ไล่โว่ กล่าวว่า ประเพณีดังกล่าวไม่เพียงเป็นการเรียกขวัญตามความเชื่อของบรรพบุรุษ แต่ยังเป็นกุศโลบายสำคัญในการเชื่อมความสัมพันธ์ของคนในครอบครัวและชุมชนให้กลับมาใกล้ชิดกันอีกครั้ง
ด้านนายสมชาย วุฒิพิมลวิทยา นายก อบต.ไล่โว่ ระบุว่า อบต.ไล่โว่ให้ความสำคัญกับประเพณีผูกข้อมือเดือนเก้าของชาวไทยเชื้อสายกะเหรี่ยงทั้ง 6 หมู่บ้าน ซึ่งถือเป็นมรดกวัฒนธรรมอันทรงคุณค่า และพร้อมประสานความร่วมมือกับทุกภาคส่วนในการส่งเสริม อนุรักษ์ และถ่ายทอดประเพณีนี้ให้คนรุ่นใหม่ได้เรียนรู้ เพื่อให้ “ไคยจูวหล่าเขาะว์” ยังคงอยู่คู่ชุมชนไล่โว่และสังขละบุรีต่อไป
ข่าว/ภาพ : ปรีชา ไหลวารินทร์ ผู้สื่อข่าวจังหวัดกาญจนบุรี
