เมื่อเวลา 19.00 น. วันที่ 14 เมษายน 2569 บรรยากาศที่บ้านเกาะแรต ตำบลบางปลา อำเภอบางเลน จังหวัดนครปฐม เต็มไปด้วยความคึกคักและอบอวลด้วยกลิ่นอายวัฒนธรรม เมื่อว่าที่ร้อยโท อรรถชล ทรัพย์ทวี รองนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดนครปฐม เป็นประธานเปิด “โครงการสืบสานประเพณีไทยทรงดำบ้านเกาะแรต ประจำปี 2569” ท่ามกลางผู้นำท้องถิ่นและชาวบ้านที่พร้อมใจกันเข้าร่วมอย่างเนืองแน่น
แสงไฟยามค่ำคืนสาดส่องให้เห็นภาพผู้คนในชุดดำและครามเข้ม เอกลักษณ์ของ “ไทยทรงดำ” หรือ “ลาวโซ่ง” ที่ยังคงรักษารากเหง้าของตนไว้อย่างเหนียวแน่น ราวกับกำลังยืนยันว่า “ตัวตน” ของพวกเขาจะไม่ถูกกลืนหายไปกับกระแสโลกสมัยใหม่
ตำบลบางปลา หนึ่งใน 15 ตำบลของอำเภอบางเลน เป็นพื้นที่ที่มีชาวไทยทรงดำอาศัยอยู่ถึง 5 หมู่บ้าน ได้แก่ หมู่ 10, 11, 12, 14 และ 15 ซึ่งยังคงสืบทอดทั้งภาษา การแต่งกาย และพิธีกรรมโบราณไว้อย่างครบถ้วน ไม่ว่าจะเป็นพิธีเสนเรือน พิธีแบ่งขวัญ ไปจนถึงการละเล่นพื้นบ้านอย่าง “อิ้นกอนฟ้อนแคน” “โยนลูกช่วง” และ “ตีคลี” ที่สะท้อนวิถีชีวิตอันลึกซึ้งของชุมชน
เสียงแคนดังคลอไปกับจังหวะการฟ้อนรำ กลายเป็นภาพที่ทั้งงดงามและสะเทือนใจในเวลาเดียวกัน เพราะเบื้องหลังความสนุกสนานนั้น คือความพยายามอย่างหนักของคนในชุมชน ที่ต้องต่อสู้กับกาลเวลา เพื่อรักษามรดกทางวัฒนธรรมไม่ให้สูญหาย
ทุกวันที่ 14 เมษายนของทุกปี งานนี้ไม่ใช่เพียง “เทศกาล” แต่คือ “วันนัดพบของหัวใจ” ของพี่น้องไทยทรงดำจากหลายพื้นที่ ที่เดินทางกลับมารวมตัวกัน เพื่อย้ำเตือนว่าพวกเขายังมีรากเดียวกัน
เทศบาลตำบลบางปลา ในฐานะผู้ผลักดันโครงการ ตระหนักดีว่ามรดกทางวัฒนธรรมเหล่านี้กำลังเผชิญแรงกดดันจากโลกยุคใหม่ จึงเดินหน้าจัดงานอย่างต่อเนื่อง เพื่อปลุกจิตสำนึกให้คนรุ่นใหม่หันกลับมาเห็นคุณค่า และร่วมกันสืบทอดอัตลักษณ์ท้องถิ่นให้คงอยู่
เพราะหากวันใด “เสียงแคนเงียบลง” และ “ชุดดำเลือนหาย” นั่นอาจหมายถึงการสูญเสียตัวตนของชุมชนไปตลอดกาล
ภาพ/ข่าว : กิตติพงษ์ จันทร์ละมูล ผู้สื่อข่าว จ.นครปฐม
