วุฒิสภาหยิบบทเรียนจาก “สาธารณรัฐฟินแลนด์” ประเทศที่ได้รับการยอมรับว่ามีระบบการศึกษาที่เสมอภาคที่สุดแห่งหนึ่งของโลก มาใช้เป็นแนวคิดสำคัญในการปฏิรูปการศึกษาไทย ท่ามกลางการพิจารณาแก้ไขพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติฉบับใหม่ โดยมุ่งลดความเหลื่อมล้ำระหว่างโรงเรียน ยกระดับคุณภาพครู และออกแบบระบบการเรียนรู้ที่ตอบโจทย์อนาคต
แนวคิดดังกล่าวมาจากการที่คณะกรรมาธิการการศึกษา การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม วุฒิสภา ได้แลกเปลี่ยนเชิงนโยบายและศึกษาระบบการศึกษาของฟินแลนด์ ซึ่งสะท้อนความแตกต่างเชิงโครงสร้างกับประเทศไทยอย่างชัดเจน โดยเฉพาะปรัชญาการจัดการศึกษาที่ฟินแลนด์ให้ความสำคัญกับ “ความเสมอภาค” มากกว่าการแข่งขัน
ฟินแลนด์ออกแบบให้โรงเรียนทุกแห่งมีมาตรฐานและคุณภาพใกล้เคียงกัน เด็กสามารถเรียนในโรงเรียนใกล้บ้านโดยไม่ต้องแข่งขันเข้าโรงเรียนชื่อดัง ขณะที่รัฐจัดสรรทรัพยากรเพิ่มเติมให้พื้นที่ขาดแคลน ต่างจากไทยที่ยังเผชิญความเหลื่อมล้ำระหว่างโรงเรียนในเมืองกับชนบท
อีกจุดเด่นคือการยกระดับวิชาชีพครู ฟินแลนด์กำหนดให้ครูต้องสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโท ผ่านการฝึกสอนจริง และได้รับความไว้วางใจให้อิสระในการจัดการเรียนการสอน โดยไม่ผูกกับการประเมินเชิงเอกสารหรือวิทยฐานะ
ดร.อมรศักดิ์ กิจธนานันท์ รองประธานคณะกรรมาธิการฯ ระบุว่า การปฏิรูปการศึกษาไทยควรมุ่งที่คุณภาพการเรียนรู้ของเด็กและศักดิ์ศรีความเป็นครู มากกว่าการปรับโครงสร้างการบริหารเพียงอย่างเดียว
ในโลกยุคดิจิทัล ฟินแลนด์ยังเน้นสร้างสมดุลระหว่างเทคโนโลยีกับทักษะพื้นฐาน เช่น การอ่านและการคิดวิเคราะห์ พร้อมมาตรการจำกัดการใช้โทรศัพท์มือถือในชั้นเรียน เพื่อลดผลกระทบต่อสมาธิและพัฒนาการของผู้เรียน
บทเรียนเหล่านี้ถูกนำมาใช้ประกอบการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ (ฉบับใหม่) ซึ่งมีเป้าหมายลดความเหลื่อมล้ำ กระจายอำนาจสู่สถานศึกษา และรองรับการเรียนรู้ตลอดชีวิต เพื่อวางรากฐานระบบการศึกษาไทยให้เท่าเทียมและยั่งยืนในระยะยาว
