สว.เชียงรายเปิดปมน้ำปนเปื้อนข้ามแดน อ้างเคยพบสารหนูสูงถึง 28 เท่า ชาวบ้านแบกค่าน้ำดื่ม–รักษาพยาบาล จี้รัฐกำหนดเส้นตายช่วยเหลือและฟื้นฟูพื้นที่เกษตร
เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ที่รัฐสภา ในการประชุมวุฒิสภา ครั้งที่ 20 สมัยสามัญประจำปีครั้งที่สอง โดยมี นายมงคล สุระสัจจะ ประธานวุฒิสภา เป็นประธานการประชุม นางสาวมณีรัฐ เขมะวงค์ สมาชิกวุฒิสภา กลุ่มผู้ประกอบกิจการขนาดกลางและขนาดย่อม (SME) จากจังหวัดเชียงราย ตั้งกระทู้ถามเป็นหนังสือ เรื่องการติดตามการดำเนินงานของรัฐบาลในการแก้ไขปัญหามลพิษทางน้ำข้ามพรมแดนในแม่น้ำกก แม่น้ำรวก แม่น้ำสาย และแม่น้ำโขง โดยมีนายทรงศักดิ์ ทองศรี รองนายกรัฐมนตรี เป็นผู้ตอบกระทู้ถามแทนนายกรัฐมนตรี
นางสาวมณีรัฐกล่าวว่า ตลอด 2 ปีที่ผ่านมา สถานการณ์โลหะหนักปนเปื้อนในแม่น้ำสายสำคัญของภาคเหนือทวีความรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยระบุถึงกิจกรรมทำเหมืองทองคำและเหมืองแร่หายาก หรือแรร์เอิร์ธ ในรัฐฉาน ประเทศเมียนมา ซึ่งไม่มีระบบบำบัดน้ำเสียที่เหมาะสม ส่งผลกระทบต่อประชาชนในพื้นที่ปลายน้ำของไทย
นอกจากนี้ ยังมีข้อมูลพบเหมืองเปิดใหม่บริเวณดอยก่อวานและบ้านแม่โจ๊ะในเมียนมา อย่างน้อย 13 แห่ง อยู่เหนือแม่น้ำสายขึ้นไปเพียงไม่กี่กิโลเมตร รวมถึงเหมืองในฝั่ง สปป.ลาว อีกนับสิบแห่ง ทำให้ประชาชนในอำเภอเชียงแสนและอำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย กังวลถึงผลกระทบที่จะตามมา
นางสาวมณีรัฐระบุว่า ปัญหาดังกล่าวกระทบทั้งสิทธิในการเข้าถึงน้ำสะอาด สุขภาพ และค่าครองชีพของประชาชน โดยอ้างถึงหนังสือที่กระทรวงการต่างประเทศตอบผู้รายงานพิเศษแห่งสหประชาชาติ ซึ่งระบุว่าประชาชนในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบเกือบครึ่งยังเข้าไม่ถึงน้ำสะอาดตามสิทธิขั้นพื้นฐาน และมีภาระค่าน้ำดื่มรวมกับค่ารักษาพยาบาลเฉลี่ยสูงถึงครัวเรือนละ 2,600 บาทต่อเดือน
ขณะที่อำเภอแม่สายประสบปัญหาน้ำขุ่นเข้มจากตะกอนเหมืองจนไม่สามารถนำมาผลิตน้ำประปาได้ อีกทั้งเคยมีผลตรวจพบสารหนูสูงถึง 28 เท่าของเกณฑ์มาตรฐานตามข้อมูลที่นำมาอภิปราย แต่ประชาชนยังขาดทางเลือกและจำเป็นต้องใช้น้ำเพื่ออุปโภคบริโภค รวมถึงทำการเกษตร
นางสาวมณีรัฐกล่าวต่อว่า แม้นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี เคยลงพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่เมื่อวันที่ 20 เมษายน 2569 และสั่งการให้เร่งตรวจสุขภาพประชาชน เยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ ตลอดจนเดินหน้าเจรจาระหว่างประเทศ อีกทั้งรัฐบาลได้เห็นชอบกรอบความร่วมมือไทย–เมียนมาแล้ว แต่การแก้ไขปัญหายังไม่ปรากฏความคืบหน้าที่ชัดเจน
เช่นเดียวกับจังหวัดเชียงรายที่ทำหนังสือหารือเรื่องการประกาศเขตภัยพิบัติตั้งแต่วันที่ 22 กันยายน 2568 แต่ประชาชนยังต้องรอความชัดเจนเรื่องมาตรการช่วยเหลือและการเยียวยา
นางสาวมณีรัฐยังเปรียบเทียบกับกรณีปัญหาน้ำเสียในจังหวัดปราจีนบุรี ซึ่งรัฐบาลเร่งสื่อสารมาตรการช่วยเหลือผ่านโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีอย่างรวดเร็ว พร้อมตั้งคำถามว่า เหตุใดปัญหาของประชาชนในภาคเหนือจึงไม่ได้รับการขับเคลื่อนด้วยความเร่งด่วนเช่นเดียวกัน
“ดิฉันก็อดตั้งคำถามไม่ได้ว่า เชียงราย เชียงใหม่ อยู่ส่วนไหนของประเทศไทย และประชาชนในพื้นที่ต้องกลายเป็นพลเมืองชั้นสองตั้งแต่เมื่อไหร่ อยากเห็นรัฐบาลมีความกระตือรือร้นและจริงจังในการแก้ไขปัญหา เพราะประชาชนไม่ว่าจะอยู่จังหวัดใด ควรได้รับการดูแลอย่างเท่าเทียมกัน” นางสาวมณีรัฐกล่าว
สำหรับข้อซักถามต่อรัฐบาล นางสาวมณีรัฐแบ่งออกเป็น 3 ประเด็นหลัก ได้แก่
ประเด็นแรก การยกระดับความร่วมมือระหว่างประเทศเพื่อควบคุมมลพิษจากต้นทาง รัฐบาลมีแผนประสานความร่วมมือกับเมียนมา ลาว และจีนอย่างไร ทั้งผ่านกรอบคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง (MRC) และกรอบความร่วมมือแม่โขง–ล้านช้าง (MLC) เพื่อผลักดันการควบคุมเหมืองต้นน้ำอย่างจริงจัง รวมถึงจะจัดประชุมคณะทำงานร่วมไทย–เมียนมาเมื่อใด เพื่อกำหนดมาตรฐานคุณภาพน้ำร่วมกันภายใต้ขอบเขตการดำเนินงาน หรือ TOR
ประเด็นที่สอง ความคืบหน้าการเจรจาด้านแร่สำคัญและผลกระทบสิ่งแวดล้อม หลังไทยและสหรัฐอเมริกาลงนามบันทึกความเข้าใจ หรือ MOU ด้านแร่สำคัญ (Critical Minerals) รัฐบาลได้นำปัญหามลพิษข้ามพรมแดนและผลกระทบต่อประชาชนเข้าสู่การหารือกับสหรัฐอเมริกา เมียนมา และองค์กรระหว่างประเทศแล้วหรือไม่ และมีความคืบหน้าอย่างไร
ประเด็นที่สาม หลักเกณฑ์ประกาศเขตภัยพิบัติและกรอบเวลาช่วยเหลือประชาชน รัฐบาลจะกำหนดหลักเกณฑ์รองรับสถานการณ์นี้อย่างไร พร้อมขอความชัดเจนว่าจะจัดสรรงบประมาณเร่งด่วนได้เมื่อใด เพื่อเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ ตรวจสุขภาพเชิงลึก จัดหาแหล่งน้ำสะอาด และฟื้นฟูพื้นที่เกษตรกว่า 200,000 ไร่
นางสาวมณีรัฐเรียกร้องให้รัฐบาลแสดงความจริงจังและเร่งดำเนินการให้เห็นผล โดยย้ำว่าประชาชนทุกจังหวัดควรได้รับการดูแลอย่างเท่าเทียม และผู้ได้รับผลกระทบในภาคเหนือควรได้รับคำตอบที่ชัดเจนว่า มาตรการแก้ปัญหาและความช่วยเหลือจะไปถึงเมื่อใด