เมื่อวันที่ 4 มีนาคม 2569 บรรยากาศในเวทีสาธิตการเลือกตั้งจำลองของคณะกรรมาธิการพัฒนาการเมือง วุฒิสภา เต็มไปด้วยความตึงเครียดและสายตาจับจ้องจากภาคประชาชนและสื่อมวลชน หลังตั้งโจทย์ท้าทายว่า “บาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง” สามารถสืบย้อนกลับไปยังผู้ใช้สิทธิได้หรือไม่
เวทีครั้งนี้นำโดย นายนรเศรษฐ์ ปรัชญกร ประธานคณะกรรมาธิการพัฒนาการเมือง วุฒิสภา ที่ย้ำชัดว่า การจัดงานมีเป้าหมายเชิงวิชาการ เพื่อพิสูจน์ “ความเสี่ยง” ไม่ใช่ชี้ขาดข้อกฎหมายหรือความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ
ร่วมสังเกตการณ์และทดสอบโดยบุคคลหลากหลายวงการ อาทิ นายสมชัย ศรีสุทธิยากร อดีต กกต., นายธรรม์ธีร์ สุกโชติรัตน์ ผอ.ดีโหวต มหาวิทยาลัยศรีปทุม, นายธนารัตน์ กัววัฒนาพันธ์ ผู้เชี่ยวชาญซอฟต์แวร์-บล็อกเชน รวมถึงนักวิชาการและภาคประชาชน เช่น นายปริญญา เทวานฤมิตรกุล, นายสมบัติ บุญงามอนงค์ และ นายเจษฎ์ โทณะวณิก
เกมจำลอง 10 ใบ กับภารกิจ “นักสืบ”
กติกาเรียบง่ายแต่เดิมพันสูง อาสาสมัคร 10 คน แสดงตน เซ็นรับบัตร เข้าคูหา และลงคะแนนเลือก “ก๋วยเตี๋ยวที่ชอบ” แบบบัญชีรายชื่อ จากนั้นหย่อนบัตรลงหีบ และต้องอยู่รอจนจบกระบวนการ
ขณะเดียวกัน “ทีมนักสืบ” อาสาฯ อีก 10 คน ได้รับอนุญาตให้เก็บข้อมูลทุกอย่างตลอดการสาธิต ตั้งแต่ขั้นตอนรับบัตรจนถึงเปิดหีบ เป้าหมายคือสืบให้ได้ว่า บัตรแต่ละใบเป็นของใคร
เมื่อเปิดหีบและเริ่มถอดรหัส ผลที่ได้ทำเอาห้องประชุมเงียบกริบ—มีทีมหนึ่งทายถูกครบทั้ง 10 ใบ ขณะที่บางทีมทำได้ 70% และ 40%
ทีมที่ทายผิดยอมรับความผิดพลาดจากการเก็บภาพบาร์โค้ดไม่ชัด ขณะที่ทีมที่ทายถูกทั้งหมดเฉลยว่า ใช้การถ่ายภาพ QR Code ให้คมชัด แล้วทดลองยิงด้วยแอปทั่วไป ก่อนพบว่าแอปพลิเคชัน LINE สามารถสแกนได้สะดวกและรวดเร็วกว่า เมื่อยิงสดจากภาพที่เก็บไว้ ทำให้ได้ข้อมูลครบถ้วนและแม่นยำ
“ขอแค่เก็บ QR Code ให้ชัด ก็ตรวจสอบข้อมูลได้ทันที” หนึ่งในทีมผู้ทดสอบระบุ
คำถามใหญ่: ความลับยังเป็นความลับหรือไม่
นายสมบัติ บุญงามอนงค์ ตั้งข้อสังเกตอย่างเผ็ดร้อนว่า ประเด็นสำคัญไม่ใช่แค่เทคนิคการสแกน แต่คือ “เจตนา” ว่าระบบดังกล่าวออกแบบมาเพื่อรักษาความลับจริงหรือไม่ พร้อมเตือนว่า หากข้อกังวลนี้ไม่ได้รับคำตอบชัดเจน อาจบั่นทอนความเชื่อมั่นต่อการเลือกตั้งในอนาคต
ด้าน นายนรเศรษฐ์ ปรัชญกร ย้ำว่า ผลทดสอบวันนี้เป็นเพียงข้อมูลตั้งต้นสำหรับการจัดทำรายงานเชิงวิชาการ เพื่อเสนอต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่การชี้ผิดถูกทางกฎหมาย
แต่ภาพที่ปรากฏ—ทีมอาสาฯ ยิง QR Code ผ่านแอปในโทรศัพท์มือถือ แล้วทายผลได้ครบ 10 จาก 10—ได้จุดประกายคำถามสาธารณะครั้งใหม่ว่า “ความลับของบัตรเลือกตั้ง” ในยุคดิจิทัล ต้องถูกออกแบบและปกป้องอย่างไร
เวทีทดลองอาจจบลงภายในวันเดียว ทว่าข้อถกเถียงเรื่องความโปร่งใสและความลับของการใช้สิทธิ กำลังจะเดินหน้าต่อในสนามจริง ที่เดิมพันสูงกว่าการเลือก “ก๋วยเตี๋ยวที่ชอบ” หลายเท่า
