กมธ.ศาสนาฯ กราบขอคำปรึกษาสมเด็จพระมหาวีรวงศ์ เปิด 3 ข้อเสนอแก้ปัญหาวัดทั่วประเทศ ลดภาระโอนที่ดินบริจาค เพิ่มคนช่วยพระดูแลบัญชี–ทรัพย์สิน และคลายปมวัดกับที่พักสงฆ์กว่า 2,000 แห่งติดเงื่อนไขที่สาธารณะ โดยกรรมสิทธิ์ยังเป็นของรัฐ
เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 ที่วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร นางธิวัลรัตน์ อังกินันทน์ ประธานคณะกรรมาธิการการศาสนา ศิลปะและวัฒนธรรม สภาผู้แทนราษฎร พร้อมคณะกรรมาธิการ ที่ปรึกษา และนักวิชาการ เข้าพบสมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (สุชิน อัคคชิโน) กรรมการมหาเถรสมาคมและเลขานุการสมเด็จพระสังฆราช เพื่อกราบขอคำปรึกษาเกี่ยวกับปัญหาสำคัญของวัดและศาสนสถานทั่วประเทศ โดยมี นางอุดมพร เอกเอี่ยว ผอ.สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ และผู้เกี่ยวข้องร่วมหารือด้วย
เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 ที่วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร นางธิวัลรัตน์ อังกินันทน์ ประธานคณะกรรมาธิการการศาสนา ศิลปะและวัฒนธรรม สภาผู้แทนราษฎร พร้อมด้วยคณะกรรมาธิการ ที่ปรึกษา และนักวิชาการ เข้ากราบนมัสการ เจ้าประคุณสมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (สุชิน อคฺคชิโน) กรรมการมหาเถรสมาคม และเลขานุการสมเด็จพระสังฆราช เพื่อกราบขอคำปรึกษาเกี่ยวกับแนวทางแก้ปัญหาของวัดและศาสนสถานทั่วประเทศ
นางธิวัลรัตน์ กล่าวว่า ข้อเสนอแรกคือการลดค่าธรรมเนียมการโอนที่ดินให้วัดเหลือ 0.01% เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ประชาชนที่ประสงค์บริจาคที่ดิน โดยให้ครอบคลุมทั้งที่ดินไม่เกิน 50 ไร่และส่วนที่เกิน 50 ไร่ รวมถึงที่ดินที่ใช้เป็นที่ตั้งวัดหรือศาสนสถาน และที่ธรณีสงฆ์ซึ่งอยู่ติดกับศาสนสถาน ตลอดจนศาสนสถานของศาสนาอื่น
ทั้งนี้ แม้ปัจจุบันจะมีมาตรการลดหย่อนหรือยกเว้นค่าธรรมเนียมและภาษีบางประเภท แต่ยังมีข้อจำกัดด้านขนาดพื้นที่และเงื่อนไขการใช้ประโยชน์ โดยเฉพาะกรณีที่ดินเกิน 50 ไร่ ซึ่งอาจทำให้ผู้บริจาคหรือวัดต้องรับภาระค่าใช้จ่ายในการโอนกรรมสิทธิ์ ข้อเสนอนี้กำหนดให้ใช้เป็นกรณีพิเศษเป็นเวลา 1 ปี นับจากวันที่คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบ ก่อนกลับไปใช้หลักเกณฑ์เดิม เพื่อเร่งให้การโอนที่ดินบริจาคเป็นกรรมสิทธิ์ของวัดอย่างถูกต้องและสมบูรณ์ตามกฎหมาย
สำหรับ ข้อเสนอที่สองคือการผลักดันให้แต่ละวัดมีไวยาวัจกรประจำอย่างน้อย 1 คน พร้อมค่าตอบแทนจากงบประมาณแผ่นดิน เนื่องจากการบริหารวัดมีความซับซ้อนมากขึ้น ทั้งการจัดการรายรับรายจ่าย การดูแลทรัพย์สิน ที่ดิน สิ่งปลูกสร้าง และเอกสารทางกฎหมาย ซึ่งอาจเป็นภาระที่พระสงฆ์ไม่สามารถดูแลได้ทั้งหมดเพียงลำพัง
นางธิวัลรัตน์ กล่าวว่า ตามกฎมหาเถรสมาคม ไวยาวัจกรเป็นฆราวาสที่ได้รับแต่งตั้งให้ช่วยงานวัด และสามารถดูแลหรือจัดการทรัพย์สินตามที่เจ้าอาวาสมอบหมายเป็นหนังสือ ข้อเสนอใหม่นี้ต้องการยกระดับบทบาทให้มีความเป็นมืออาชีพ โดยกำหนดคุณสมบัติและความรู้ที่จำเป็น เช่น กฎหมายเกี่ยวกับวัด การเงินและบัญชี การบริหารทรัพย์สิน ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง เทคโนโลยี และการบริหารความเสี่ยง การแต่งตั้งไวยาวัจกรต้องเป็นไปตามกฎหมายและระเบียบของมหาเถรสมาคม เนื่องจากเป็นตำแหน่งที่เกี่ยวข้องกับการดูแลทรัพย์สินวัดและมีความรับผิดชอบตามกฎหมาย
ส่วนข้อเสนอที่สามคือการหาทางออกให้วัดและที่พักสงฆ์กว่า 2,000 แห่ง ซึ่งตามข้อมูลที่อ้างอิงจากสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติตั้งอยู่บนที่สาธารณประโยชน์ หรือที่ดินประเภท น.ส.ล. ทำให้บางแห่งไม่สามารถออกโฉนด ขออนุญาตก่อสร้าง หรือดำเนินการจัดตั้งวัดให้ถูกต้องตามกฎหมายได้ แนวทางที่เสนอคือให้รัฐบาลกำหนดนโยบายเปิดทางให้วัดและที่พักสงฆ์ขออนุญาตใช้ประโยชน์ในที่สาธารณประโยชน์ เพื่อก่อสร้างและจัดตั้งวัดได้อย่างถูกต้อง โดยต้องรับฟังความคิดเห็นของประชาชนในพื้นที่ และพิจารณาเฉพาะที่ดินซึ่งประชาชนไม่ได้ใช้ประโยชน์ร่วมกันแล้ว ทั้งนี้ กรรมสิทธิ์ในที่ดินยังคงเป็นของรัฐ ไม่ใช่การโอนให้วัดเป็นเจ้าของ
ประธานคณะกรรมาธิการการศาสนาฯ กล่าวว่า ข้อเสนอทั้ง 3 ประเด็นมุ่งแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างของวัดและศาสนสถาน ทั้งเรื่องที่ดิน บุคลากร และกฎหมาย หากได้รับการผลักดัน อาจช่วยลดภาระค่าใช้จ่าย เพิ่มประสิทธิภาพและความโปร่งใสในการบริหารทรัพย์สิน รวมถึงช่วยให้วัดพัฒนาการดำเนินงานได้เหมาะสมยิ่งขึ้น อย่างไรก็ตาม ขณะนี้ยังเป็นแนวคิดเพื่อหารือ ซึ่งต้องผ่านการพิจารณาของรัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนนำไปปฏิบัติจริง