“หมอเปรม” ค้านเปลี่ยนแหล่งเงิน สสส. ห่วงกระทบความต่อเนื่องและอิสระ จี้เปิดข้อมูลผู้รับทุน–ผลประโยชน์ทับซ้อน พร้อมเร่งสกัดบุหรี่ไฟฟ้าและติดตามผู้บำบัดยาเสพติด รายงานผลใน 90 วัน
เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 ที่รัฐสภา นพ.เปรมศักดิ์ เพียยุระ สมาชิกวุฒิสภา อภิปรายในการพิจารณารายงานประจำปี 2567 และ 2568 ของกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) โดยแสดงความกังวลต่อแนวทางแก้ไขกฎหมายเพื่อเปลี่ยนแหล่งรายได้ของกองทุนฯ จากระบบเงินบำรุงที่จัดเก็บเพิ่มเติมจากผู้มีหน้าที่เสียภาษีสุราและยาสูบ มาเป็นการรับจัดสรรงบประมาณรายจ่ายประจำปี ว่า อาจกระทบทั้งความมั่นคงทางการเงิน ความต่อเนื่องของงาน และความเป็นอิสระในการสร้างเสริมสุขภาพประชาชน
นพ.เปรมศักดิ์ กล่าวชื่นชมการทำงานตลอด 25 ปีของ สสส. ที่มีส่วนสร้างความเปลี่ยนแปลงด้านสุขภาพให้คนไทย พร้อมขอบคุณ นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการกองทุน สสส. และคณะทำงาน ที่ยังยืนหยัดดำเนินภารกิจตามเจตนารมณ์การก่อตั้ง แม้ต้องเผชิญปัญหาและอุปสรรค โดยการอภิปรายครั้งนี้มุ่งเน้นสองประเด็นหลัก ได้แก่ ทิศทางแก้ไขกฎหมายที่อาจกระทบความมั่นคงและความเป็นอิสระของกองทุน กับการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดผ่านแนวทาง “ชุมชนล้อมรักษ์” ให้เกิดผลจริงและยั่งยืน
สำหรับแหล่งเงินของ สสส. นพ.เปรมศักดิ์ กล่าวว่า ระบบเดิมตั้งอยู่บนหลักการให้ผู้สร้างความเสี่ยงต่อสุขภาพร่วมรับผิดชอบผลกระทบ โดยจัดเก็บเงินบำรุงกองทุนในอัตราร้อยละ 2 ของภาษีสุราและยาสูบ เพื่อนำมาสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพและลดปัจจัยเสี่ยง ขณะที่ข้อเสนอเปลี่ยนให้กองทุนรับงบประมาณรายจ่ายประจำปี ซึ่งตนระบุว่าพรรคแกนนำรัฐบาลเป็นผู้ผลักดันนั้น ยังมีคำถามสำคัญว่ากองทุนจะได้รับเงินเพียงพอตามแผนงานหรือไม่ และจะรักษาความต่อเนื่องของภารกิจได้เพียงใด
ทั้งนี้ งานสร้างเสริมสุขภาพต้องอาศัยเวลาในการปรับทัศนคติ สร้างความเข้มแข็งของชุมชน และเปลี่ยนพฤติกรรมประชาชน ไม่สามารถคาดหวังผลสำเร็จได้ภายในวันเดียว หากต้องพึ่งการจัดสรรงบประมาณจากรัฐบาลแต่ละปี ย่อมมีความเสี่ยงที่ทิศทางการทำงานจะเปลี่ยนไปตามลำดับความสำคัญของรัฐบาล โดยเฉพาะหากมุ่งเน้นเศรษฐกิจจนลดความสำคัญของงานสุขภาพ
นพ.เปรมศักดิ์ ตั้งคำถามว่า หากเปลี่ยนระบบดังกล่าว ใครจะได้รับประโยชน์ หากเกิดปัญหารัฐต้องหาเงินมาชดเชยเท่าใด และประชาชนจะได้หลักประกันด้านสุขภาพอะไรเพิ่มขึ้น จากประสบการณ์การเป็นแพทย์ชนบทและทำงานร่วมกับเครือข่ายแพทย์ เห็นว่าควรรักษาระบบแหล่งเงินเดิมไว้ แต่เพิ่มความเข้มข้นในการตรวจสอบการใช้จ่าย โดย สสส. ต้องเปิดเผยข้อมูลการให้ทุนอย่างชัดเจน ทั้งผู้รับทุน วงเงิน วัตถุประสงค์ และความเกี่ยวข้องที่อาจก่อให้เกิดผลประโยชน์ทับซ้อน เพื่อให้ประชาชนตรวจสอบได้และลดข้อครหา เนื่องจากเป็นเงินที่เกี่ยวข้องกับภาษีสุราและยาสูบ หรือที่เรียกกันว่า “ภาษีบาป” จึงยิ่งต้องมีมาตรฐานความโปร่งใสที่เข้มงวด
นพ.เปรมศักดิ์ ยังอ้างผลการรับฟังความคิดเห็นต่อร่างแก้ไขกฎหมายที่มีผู้ไม่เห็นด้วยร้อยละ 89.47 ว่า สะท้อนความห่วงใยต่อแนวทางการทำงานของ สสส. และตนก็มีจุดยืนเช่นเดียวกัน การได้รับแรงสนับสนุนต้องมาพร้อมการเปิดรับการตรวจสอบ เปิดเผยข้อมูลอย่างต่อเนื่อง และรับฟังข้อทักท้วงด้วยท่าทีสุภาพ โดยเฉพาะการสื่อสารผ่านสื่อสังคมออนไลน์ที่รวดเร็วและอาจขยายความขัดแย้งได้ หากโครงการใดมีข้อท้วงติงหรือสร้างความไม่สบายใจแก่สังคม ต้องตรวจสอบและปรับปรุงอย่างจริงจัง และหากจำเป็นต้องยุติโครงการก็ต้องดำเนินการ โดยย้ำว่า “อิสระในการทำงานของ สสส. ต้องอยู่เคียงคู่กับความรับผิดชอบต่อประชาชน”
นอกจากนี้ นพ.เปรมศักดิ์ ฝากข้อเสนอผ่านผู้จัดการกองทุน สสส. ไปถึงนายทรงศักดิ์ ทองศรี รองนายกรัฐมนตรี ผู้กำกับดูแลงานที่เกี่ยวข้อง ให้ประสานหน่วยงานที่มีอำนาจบังคับใช้กฎหมาย ระดมกำลังแก้ปัญหาบุหรี่ไฟฟ้าอย่างจริงจังมากขึ้น หลังสะท้อนความกังวลว่ามีการจำหน่ายบริเวณหน้าโรงเรียน และอาจมีนักเรียนเป็นตัวแทนจำหน่ายภายในสถานศึกษาการดำเนินการต้องครอบคลุมตั้งแต่ผู้ค้ารอบโรงเรียน เครือข่ายจำหน่ายออนไลน์ ผู้ค้ารายใหญ่ ไปจนถึงเส้นทางการนำเข้า รวมถึงตรวจสอบกลุ่มอิทธิพลหรือเครือข่ายที่อาจอยู่เบื้องหลัง
นอกจากนั้น เห็นว่าต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายหน่วยงาน และไม่ควรฝากความหวังไว้กับการทำงานของตำรวจเพียงฝ่ายเดียว สำหรับ บทบาทของ สสส. ต้องมุ่งสร้างองค์ความรู้และป้องกันผู้ใช้รายใหม่ โดยเฉพาะเด็กและเยาวชนที่เข้าสู่ช่วงวัยอยากรู้อยากลอง พร้อมทำงานร่วมกับครอบครัวและชุมชน รวมทั้งวัดผลให้ชัดเจนว่ามาตรการที่ดำเนินการช่วยลดการใช้บุหรี่ไฟฟ้าของเด็กได้มากน้อยเพียงใด
สำหรับ การแก้ปัญหายาเสพติดผ่านแนวทาง “ชุมชนล้อมรักษ์” นพ.เปรมศักดิ์ กล่าวว่า หัวใจสำคัญคือทำให้ผู้ใช้ยาเสพติดสมัครใจเข้าถึงการรักษาได้มากขึ้น โดยให้โรงพยาบาล ครอบครัว และชุมชนร่วมดูแลติดตามอย่างต่อเนื่อง พร้อมรักษาความลับของผู้ป่วยอย่างเคร่งครัด เพราะหากผู้ป่วยไม่มั่นใจว่าข้อมูลส่วนตัวจะได้รับการคุ้มครอง ระบบการดูแลอาจล้มเหลวได้
ขณะเดียวกัน ต้องมีทีมสหวิชาชีพประเมินอาการและความเสี่ยงต่อความรุนแรง ควบคู่กับการพัฒนาทักษะอาชีพ สร้างรายได้ และเปิดโอกาสให้ผู้ผ่านการบำบัดกลับมาใช้ชีวิตในสังคม โดยการคืนคนสู่สังคมต้องดำเนินไปพร้อมกับการคืนความปลอดภัยให้ครอบครัวและชุมชน
นพ.เปรมศักดิ์ ยกประสบการณ์เมื่อครั้งเป็นแพทย์ในพื้นที่ว่า แม้ผู้ป่วยจะผ่านการบำบัดแล้ว แต่หากกลับไปเผชิญการปฏิเสธจากสังคม ก็อาจกลับไปใช้ยาเสพติดซ้ำและมีปัญหารุนแรงกว่าเดิม พร้อมยกภาพยนตร์เรื่อง “น้ำพุ” ซึ่งสร้างจากงานเขียนของสุวรรณี สุคนธา เป็นภาพสะท้อนประกอบข้อห่วงใยดังกล่าว พร้อมทั้ง ได้เสนอให้ติดตามผลการดำเนินงานในพื้นที่ที่มีการรายงานว่าเข้าร่วมแล้ว 550 อำเภอ ใน 75 จังหวัด และศึกษาบทเรียนจากพื้นที่ต้นแบบอำเภอวังเหนือ จังหวัดลำปาง เพื่อนำไปพัฒนาคุณภาพและขยายผลอย่างเหมาะสม โดยเน้นว่าเด็กและเยาวชนคือทรัพยากรสำคัญและเป็นอนาคตของประเทศ การป้องกันและฟื้นฟูที่มีประสิทธิภาพจึงต้องเข้าถึงประชาชนทุกภูมิภาค
ช่วงท้าย นพ.เปรมศักดิ์ ขอให้ สสส. ชี้แจงข้อเสนอทั้งหมด โดยเปิดเผยแผนงาน ผู้รับผิดชอบ รายละเอียดโครงการ งบประมาณ และระบบรายงานผล พร้อมขอให้จัดส่งคำชี้แจงเป็นเอกสารต่อวุฒิสภาภายใน 90 วัน และยืนยันว่าจะติดตามการดำเนินงานอย่างต่อเนื่องในฐานะผู้ทำงานด้านสาธารณสุข